Stadsduif

De alledaagse vogel die allesbehalve gewoon is

De stadsduif is zo'n vogel die we regelmatig in onze steden, parken, op de pleinen, langs straten en in onze tuinen tegengekomen. Ze zijn slim, sociaal en hebben geleerd om zich staande te houden in een omgeving die door mensen is gemaakt. Oorspronkelijk komt hij voort uit de rotsduif en door de lange geschiedenis die mensen met duiven hebben, zijn ze inmiddels vaste bewoners van onze steden geworden. Stadsduiven zijn verwilderde nakomelingen van gedomesticeerde huisduiven.

Duiven staan al eeuwenlang symbool voor vrede en liefde. Toch heeft juist de stadsduif vandaag de dag geen al te beste reputatie. Misschien komt dat doordat we ze zo vaak zien en daardoor nauwelijks nog echt naar ze kijken.

Voor mij zijn stadsduiven meer dan alleen maar vogels die we dagelijks tegenkomen. Ze leven letterlijk naast ons en zijn daarmee eigenlijk onze kleine buren. Ik vind dat deze lieve en gevoelige vogels wat meer aandacht en liefde verdienen. Ze hebben zich aangepast aan een wereld die grotendeels door de mens is gevormd en proberen daarin, net als ieder ander dier, hun weg te vinden. Wanneer je wat langer naar ze kijkt, ontdek je een sociale, zachte, trouwe en verrassend interessante vogel. Misschien kijkt de één en ander na het lezen van deze pagina de volgende keer net even anders naar de duif op straat. 

Het biologische kompas
Wat de levenswijze van duiven echt fascinerend maakt, is hun navigatievermogen. Een duif verdwaalt vrijwel nooit. Modern onderzoek toont aan dat een duif niet op één kompas vliegt, maar beschikt over een high-tech navigatiesysteem waarin verschillende zintuigen samenwerken:

• De zon als gids: Op heldere dagen bepaalt de duif zijn koers aan de hand van de stand van de zon. Dankzij een interne klok corrigeert hij zijn route automatisch wanneer de zon gedurende de dag verschuift.
• Het aardmagnetisch veld: Is het bewolkt? Dan schakelt de duif over op zijn magnetische kompas. Speciale ijzerrijke cellen in zijn lichaam werken als magnetische sensoren. 
• Een geurkaart op de wind: Duiven ruiken letterlijk hun weg naar huis. Ze onthouden de unieke geursignaturen die de wind meebrengt uit verschillende windstreken en bouwen zo een mentale geurkaart op van hun leefgebied.
• Geluid en wegen: Tot slot luistert de duif naar de aarde. Met zijn supergehoor vangt hij infrageluid op: lage trillingen van de zee, verre stormen én het trillen van stadsverkeer. Pas als hij heel dichtbij is, schakelt hij over op herkenbare visuele punten zoals specifieke gebouwen, wegen of spoorlijnen.

De stadsduif navigeert dus door een onzichtbare wereld vol magnetische banen, geurstromen en echokaarten waar wij als mens alleen maar van kunnen dromen.

De bittere realiteit van de straat
In de praktijk krijgt de stadsduif echter zelden de zaden en granen waar zijn lichaam om vraagt. Duiven komen op straat namelijk veel te gemakkelijk in aanraking met menselijk afval. Brood, patat en andere etensresten zijn een snelle hap, maar vormen een ongezonde vervanging voor hun natuurlijke dieet.

Wat een duif eet, zie je uiteindelijk ook terug in zijn ontlasting. Waar een duif met gezonde voeding een kleine, stevige keutel achterlaat, zorgt het stadsdieet, de stress en het voedseltekort voor zogenaamde hongerpoep: dunne, groenige ontlasting. Het is het ultieme bewijs dat de stadsduif op straat niet leeft, maar puur probeert te overleven.

Beide ouders maken in hun krop een speciale voeding aan: duivenmelk. Deze voedzame, zachte substantie wordt aan de jongen gevoerd en zorgt ervoor dat ze in korte tijd flink groeien. Zowel vader als moeder kan deze duivenmelk produceren. De jongen blijven nog een tijdje veilig in het nest terwijl hun ouders voor hen zorgen. Na ongeveer vier weken zijn ze meestal groot genoeg om het nest te verlaten. Na het verlaten van het nest worden ze nog enige tijd door hun ouders bijgevoerd. Ze zien er dan soms al bijna uit als een volwassen duif, maar moeten hun wereld nog helemaal zelf leren kennen. 

Slim & sociaal

Duiven zijn ontzettend slimme wezens. Wetenschappers kregen het in 1981 na een korte, gerichte training zelfs voor elkaar dat stadsduiven een stip op hun eigen lichaam via de spiegel wisten te vinden. Waar veel andere vogels bijvoorbeeld hun eigen spiegelbeeld agressief aanvallen omdat ze een indringer zien, blijven duiven er juist heel rustig onder.

Daarnaast zijn ze meesters in het herkennen van ingewikkelde vormen, patronen en letters. Wetenschappers ontdekten zelfs dat duiven moeiteloos het verschil zien tussen een schilderij van Monet en Picasso. Zelfs als ze een kunstwerk nog nooit hebben gezien, pikken ze de juiste stijl er zo uit!

Dat scherpe brein gebruiken ze ook in hun sociale contacten met ons. Omdat ze al duizenden jaren met de mens samenleven, hebben ze geleerd om menselijke gezichten te herkennen. Ze onthouden moeiteloos wie hen regelmatig voert én wie hen wegjaagt, zelfs als die personen van kleding wisselen! Let er maar eens op als je ze fotografeert of als je vaker in contact bent met de stadsduif: zodra ze je eenmaal herkennen als een veilige factor, veranderen ze van schuwe vogels in vrienden die je heel dichtbij laten komen.

Maar hun intelligentie stopt niet bij de mens; ook onderling hebben ze een complex sociaal leven.Binnen een groep zijn stadsduiven voortdurend met elkaar in gesprek. Ze zoeken elkaar op en communiceren met roepjes en lichaamstaal. Soms zie je ze vredig samen op een dakrand zitten, terwijl ze op andere momenten fel achter elkaar aanjagen. Ook hun favoriete rust- en voederplekken worden goed verdedigd tegen concurrenten.

Wanneer een duif zijn territorium claimt of indruk wil maken op een partner, trakteert hij zijn omgeving op een indrukwekkend schouwspel. De vogel maakt al draaiend pirouettes en laat een karakteristiek, diep rollend gekoer horen. Let er maar eens op: ze zetten hun nekveren op om groter te lijken, maken snelle pikbewegingen naar de grond en slaan soms krachtig met hun vleugels.